Op Het Palet in Amstelveen zijn taal en lezen overal

Om aan kinderen met 55 nationaliteiten goed taal- en leesonderwijs te geven, heb je een schoolbrede, inclusieve taalomgeving nodig. Het Palet in Amstelveen is daar heel bewust mee bezig. “Wij overladen kinderen als het ware met kennis.”

Wie goed kijkt, ziet overal in het gebouw van basisschool Het Palet in Amstelveen tekenen van een schoolbrede, inclusieve taalomgeving. In elke klas staat een boekenkast met thematische boeken en 5 sets klassikale leesboeken. Er staat een ‘zwerfboekenboom’ en aan de muur hangen woorden en kennis over het thema waar de school op dat moment aan werkt. “Wij willen leerlingen onderdompelen in een bad van taal”, zegt directeur Eva Kleipool, die uitlegt dat de school voor dit doel drie jaar geleden een beperkt aantal moderne en sterke methodes heeft aangeschaft. “Wij zijn een kleine school met 225 leerlingen, 55 nationaliteiten en heel uiteenlopende sociaaleconomische achtergronden. Goede methodes bieden ons houvast bij het inspelen op verschillen.”

Wij willen leerlingen onderdompelen in een bad van taal

Taal als rode draad

Van huis uit krijgen veel leerlingen van Het Palet de Nederlandse taal in beperkte mate mee. Dat maakt het extra belangrijk dat taal en lezen als een rode draad door het onderwijs lopen. Vandaar dat het team heeft gekozen voor een wereldoriëntatiemethode waarin alle kerndoelen voor taal aan bod komen. Daarnaast gebruiken ze een methode voor sociaal-emotioneel leren waarin communicatie centraal staat en een methode die lezen verbindt met creatief schrijven. Dit wordt aangevuld met dagelijkse leesmomenten en ‘visual thinking strategies’: een aanpak waarbij kinderen aan de hand van kunst hun gedachten over een wereldoriëntatiethema verwoorden. Alleen spelling en rekenen staan nog als aparte vakken op het rooster.

Investeren in pre-teaching

De gekozen wereldoriëntatiemethode is opvallend rijk aan kennis. Het is een denkfout om te veronderstellen dat dit te hoog gegrepen is voor kinderen die de Nederlandse taal nog niet goed machtig zijn, zegt Eva. “Juist door kinderen als het ware met kennis te overladen, maken we het onderwijs inclusief. Wel is het belangrijk dat ze goed voorbereid in de les komen. Daarom doen wij bij wereldoriëntatie en klassikaal lezen aan pre-teaching voor kinderen die dat nodig hebben.”

Bij aanvang van een nieuw boek of thema zijn de verschillen vaak nog groot, zegt Karin van Balken, taalspecialist en leerkracht groep 8. “Sommige kinderen kennen alle begrippen al, voor andere kinderen is alles nieuw. Maar ook zij raken in de loop van de lessen steeds beter thuis in de taal van het boek of het thema.”

Goed gevulde schoolbibliotheek

Het tweede element van het dagelijkse ‘taalbad’ is individueel en klassikaal lezen. Centraal staat de schoolbibliotheek, die de afgelopen jaren met hulp van de subsidie basisvaardigheden en Bibliotheek op school is uitgebreid met veel nieuwe boeken. Iedere groep gaat er wekelijks naartoe en ieder kind heeft altijd een eigen leesboek ‘onderhanden’. Tijdens het dagelijkse lezen in de groep wordt echter steeds vaker klassikaal gelezen. “We zijn van 4 naar 5 klassikale boeken per jaar gegaan omdat leerkrachten én leerlingen daar enthousiast over zijn”, legt Karin uit. “Ik denk dat dit komt doordat we de klassikale boeken met zorg gekozen hebben. Ook vinden leerlingen het leuk om samen met de leerkracht dieper op een verhaal in te gaan.”

Groeiende leescultuur

Dat laatste komt doordat het enthousiasme voor lezen binnen het team sterk is gegroeid. Karin: “Drie jaar geleden moesten Eva en ik tijdens lesbezoeken nog benadrukken dat het belangrijk is dat je als leerkracht een boek gelezen hebt voordat je er in de klas mee aan de slag gaat. Het jaar daarop was dat al niet meer nodig. Collega’s hadden ontdekt hoe leuk de boeken zijn en waren zelfs de klassikale boeken van andere groepen gaan lezen.” Inmiddels doet ook poëzie haar intree. Eva: “Elke woensdag besteden alle leerkrachten in de groep aandacht aan een gedicht. Een van hen draagt dit ook voor in de lerarenkring waarmee we de dag beginnen. Zo ontstaat er stap voor stap een leescultuur.”

Schrijven aan de hand van jeugdliteratuur

Het derde aspect van het ‘taalbad’ is creatief schrijven aan de hand van rijke teksten. Voor dit doel kon het team met de kennisrijke wereldoriëntatiemethode onvoldoende uit de voeten. Het (vele) schrijven dat de leerlingen daar doen, is meer op het oefenen van vaardigheden gericht. Hier zocht het team een aanpak die lezen en creatief schrijven combineert.

Die vonden ze in de vorm van een leerlijn waarin kinderen creatief schrijven aan de hand van bestaande jeugdliteratuur. Alle schrijfopdrachten beginnen met close reading: leerlingen krijgen pittige, lange teksten voor hun neus die ze samen met de leerkracht meermalen en met verschillende leesdoelen lezen. “Daardoor wordt de tekst ook behapbaar voor kinderen die moeite hebben met taal”, zegt Karin.

Vervolgens schrijven de leerlingen aan de hand van de tekst een product, zoals een verhaal, brief of gedicht. Daarin zit ruimte voor differentiatie. Karin: “Kinderen die minder taal tot hun beschikking hebben, kunnen aan de hand van hun eigen ervaring schrijven. Maar leerlingen mogen ook schrijven over iets wat helemaal buiten hun eigen wereld staat. Zo wordt het schrijven voor alle leerlingen betekenisvol.”

Daardoor wordt de tekst ook behapbaar voor kinderen die moeite hebben met taal

Kruisverbanden leggen

Drie jaar na het inslaan van de nieuwe koers ziet het team de leerlingen groeien en lijken de eerste resultaten positief. Zo haalden alle leerlingen uit groep 8 bij de laatste doorstroomtoets niveau 1F en 98 procent 2S: hoge scores voor een leerlingpopulatie met deze samenstelling. Eén vraag blijft nog hangen: staat het werken met verschillende methodes de samenhang niet in de weg? “Nee, want collega’s leggen voortdurend kruisverbanden”, zegt Karin. “Welk klassikaal boek matcht met dit wereldoriëntatiethema? Kan deze opdracht voor creatief schrijven aansluiten bij ons klassikale boek? De thema’s voor creatief schrijven zijn zo breed dat het makkelijk is om een link te leggen met wereldoriëntatie of sociaal-emotioneel leren.”

Stabiel team

Alles overziend denken Eva en Karin dat het succes tot nu toe aan twee factoren toe te schrijven is. Aan de ene kant is dat de weloverwogen keuze voor een beperkt aantal sterke en moderne methodes geweest. Hierdoor is het team daadwerkelijk in staat beter om te gaan met de grote verschillen tussen leerlingen. Aan de andere kant zijn het de medewerkers zelf. De school heeft een stabiel team met weinig personeelswisselingen en een open, professionele cultuur. “Hun plezier in het lesgeven is duidelijk toegenomen nu taal een ‘totaalbeleving’ is geworden”, zegt Eva. “Dat enthousiasme slaat over op de leerlingen.”

Vervolgstappen

Klaar met ontwikkelen is Het Palet zeker nog niet. Karin: “We willen bijvoorbeeld meer aan boekpromotie gaan doen. Daarbij zien we niet alleen voor leerkrachten een rol weggelegd, maar ook voor leerlingen onderling.” Verder is het team van plan de wereldoriëntatiethema’s nog toegankelijker te maken voor kinderen die moeite hebben met de Nederlandse taal, door op kennismuren de thema’s te visualiseren en sleutelbegrippen expliciet zichtbaar te maken, zegt Karin. “Op naar een optimale taalontwikkeling en een positieve taalbeleving!”