Hoe de Gevers Deynootschool lezen centraal stelt

Natuurlijk was het schrikken toen de Gevers Deynootschool in Voorschoten een kleine twee jaar geleden een onvoldoende kreeg van de inspectie. Toch leidde het tot een nieuwe onderwijskundige koers waarvan lezen de basis is. Deze school in ontwikkeling laat zien dat een snelle transitie mogelijk is als je focus aanbrengt, hoge verwachtingen hebt, investeert in vakmanschap en lezen verbindt aan kennisopbouw. Drie betrokkenen vertellen over deze ontwikkeling: adjunct-directeur Rick van der Hulst, leescoördinator en leerkracht van groep 3 Marjolijn Schroot en teamleider onderwijskwaliteit Daniël Ponsen.

De ontwikkeling startte met een fase van analyseren en visievorming, vertelt Daniël. “We zijn niet ‘zomaar’ aan de slag gegaan, maar we hebben ons onderwijs eerst geanalyseerd en ons verdiept in de vraag wat goed onderwijs is en waar wij ons op willen focussen. Dat heeft geleid tot een duidelijke onderwijskundige koers waarvan taal-leesonderwijs de basis is. Doordat er veel onderzoek is gedaan naar taal-leesonderwijs, is er veel bekend over wat wel en niet werkt. Zo weten we bijvoorbeeld dat het belangrijk is dat je kinderen uitdaagt, hoge verwachtingen van ze hebt en dat het effectief is als ze in een betekenisvolle context lezen.” 

Kern van het onderwijs

Lezen is geen ‘los vak’ of leesbevorderingsproject, maar is de kern van het onderwijs. Zo is de bibliotheek vernieuwd en uitgebreid, worden er veel gesprekken over boeken gevoerd en zijn taal en lezen geïntegreerd in wereldoriëntatie. 

In de vernieuwde bibliotheek zijn voor de ongeveer 170 leerlingen maar liefst 1800 boeken te leen, fictie en non-fictie. “Kinderen kunnen hier ’s ochtends een boek uitkiezen waarin ze in het leeshalfuur lezen” vertelt Marjolein. “Er is altijd een ervaren vrijwilliger of leerling aanwezig die de kinderen helpt bij het kiezen van een boek. Onze leesconsulent van de bibliotheek in Voorschoten waarmee we samenwerken, heeft hiervoor een aantal leerlingen van groep 8 opgeleid.” 

“Ook de bibliotheek is onderdeel van de bredere onderwijsvisie”, voegt Daniël toe: “Lezen als dagelijkse routine, boeken als toegang tot kennis en jeugdliteratuur als onderdeel van goed onderwijs.” 

Er is altijd een ervaren vrijwilliger of leerling aanwezig die de kinderen helpt bij het kiezen van een boek

Kennisrijk onderwijs

Leerlingen begrijpen teksten beter wanneer ze meer weten van de wereld. Daarom kiest de school voor ‘kennisrijk onderwijs’, een methodiek voor groep 4 tot en met 8 die taal en lezen verbindt met wereldoriëntatie. Tussen twee vakanties staat er een wereldoriënterend thema centraal waarover kinderen lezen, praten en schrijven. De methodiek geeft suggesties voor informatieve en verhalende boeken over het thema – die de school allemaal heeft aangeschaft – en biedt relatief lange, rijke informatieve teksten aan.

“Dat zijn behoorlijk pittige teksten”, vertelt Rick. “Uitgangspunt is namelijk dat kinderen meer leren als je ze uitdaagt en hoge verwachtingen van ze hebt. De kinderen doen verschillende betekenisvolle verwerkingsopdrachten, zoals interviews afnemen, debatteren en schrijfopdrachten, waarin ze de kennis verwerken en toepassen. Zo gaan taal, begrijpend lezen en kennisverwerving hand in hand.”  

“Als kinderen geen basiskennis van de wereld hebben, zullen ze veel teksten niet begrijpen, ook al beheersen ze de strategieën van het begrijpend lezen nog zo goed”, voegt Daniël toe. “Daarom steken wij in op de kennis van de wereld. Als kinderen veel rijke teksten lezen in een betekenisvolle context, hoeven ze de technieken voor begrijpend lezen niet apart te leren en te oefenen. Hoe meer je leest, hoe meer kennis je hebt van de wereld, hoe groter je schoolse succes is.” 

Professionalisering

Omdat de ontwikkeling die de school heeft ingezet staat of valt met het vakmanschap van de leerkrachten, investeert de school veel in hun professionalisering. “Met de aanschaf van nieuwe, goede methodes heb je nog geen goed onderwijs” zegt Rick. “De kwaliteit van de leerkrachten is cruciaal voor de kwaliteit van het onderwijs. We hebben de afgelopen tijd alle studiedagen gericht op de ontwikkeling die we doormaken, dus op de verbetering van de kwaliteit van ons onderwijs. Daarnaast voeren Daniël en ik klassenbezoeken uit die we met de betreffende leerkracht zorgvuldig nabespreken en leren leerkrachten van elkaar in intervisiebijeenkomsten. Ook de leesconsulent levert een belangrijke bijdrage aan de professionalisering van het team, bijvoorbeeld door leerkrachten te begeleiden in het voeren van een literair gesprek en door boekpromotietrainingen te geven. En in de PCSV Academy – de huisacademie van ons schoolbestuur – is leesonderwijs een belangrijke pijler.” 

Het team was sterk gemotiveerd om te veranderen en het onderwijs te verbeteren. “We waren eigenlijk allemaal nieuwsgierig naar hoe het anders en beter kan”, vertelt Marjolijn. “We hebben heel hard gewerkt samen. Aanvankelijk was het best spannend om op een andere manier te gaan werken, maar nu, ruim anderhalf jaar later, spreken we allemaal dezelfde taal. Dat is heel mooi, want dat maakt dat we elkaar makkelijk raadplegen en helpen.” 

“Die bereidwilligheid van het team is ontzettend belangrijk”, voegt Rick toe. “Het heeft er zelfs toe geleid dat we vorig jaar maart al een voldoende kregen van de inspectie. We hebben met elkaar nog stappen te zetten, maar de inspectie zag dat er in korte tijd al vele stappen zijn gezet en dat we goed onderbouwd bezig zijn.” 

We waren eigenlijk allemaal nieuwsgierig naar hoe het anders en beter kan

Ontwikkelen en beter worden

Het onderwijs is nog volop in ontwikkeling maar de gesprekspartners verwonderen zich erover wat er in zo’n korte tijd al is bereikt. “De basis voor goed onderwijs is gelegd”, zegt Daniël. “Het is mooi om te ervaren dat die kanteling best snel is gegaan. Natuurlijk pluk je de vruchten daarvan niet direct en volgen er daarop jaren van uitvoeren, ontwikkelen en beter worden. Maar als er sprake is van urgentie en als je duidelijke keuzes maakt, dan kun je zo’n kentering heel snel realiseren.” 

Volgens Rick is dit mede te danken aan de eerder genoemde bereidwilligheid van het team, maar ook aan het feit dat het een gezamenlijk proces is. “We hebben niets van bovenaf opgelegd, maar we maken het onderwijs met elkaar. Iedereen kan input geven en daar wordt ook echt iets mee gedaan. Zo werken we tijdens het leeshalfuur bijvoorbeeld met een aparte ‘hardop-leesgroep’ voor de zwakkere lezers; een idee dat vanuit het team is aangedragen. We zien ook dat teamleden als gevolg van hun scholing en ervaringen een toenemend gevoel van competentie hebben. Dat geeft veel vertrouwen om het onderwijs verder te ontwikkelen.”

Die ontwikkeling kost tijd, omdat zowel leerlingen als leerkrachten te maken hebben met nieuwe uitdagingen. Dat leerlingen langere, rijke teksten lezen met meer moeilijke woorden, vraagt bijvoorbeeld veel van de voorbereiding én van de differentiatievaardigheid van leerkrachten. Rick: “En elke ochtend een half uur lezen gaat ook heus niet vanzelf. Dat gaat gaandeweg steeds beter, maar het is echt nog niet zo dat alle leerlingen heel geconcentreerd zitten te lezen. Zoiets moet groeien. Ook hier is de begeleiding van leerkrachten van onschatbare waarde.” 

Minder onrust

Hoewel de ontwikkeling nog volop gaande is, is de tevredenheid van leerlingen en ouders al toegenomen. Dat komt mede doordat de ouders zijn meegenomen in het proces en op verschillende manieren, bijvoorbeeld op ouderavonden, over de ontwikkelingen worden geïnformeerd. 

“Uit de leesmonitor blijkt dat steeds meer leerlingen leesplezier ervaren”, vertelt Daniël. “We zien ook dat leerlingen andersoortige, uitdagender boeken lenen dan voorheen en dat er veel meer wordt gepraat over wat kinderen hebben gelezen.”
“Wat je bij leerlingen ziet, zie je ook bij leerkrachten”, voegt Marjolijn toe. “Wij zijn ook meer jeugdliteratuur gaan lezen. Er is sinds kort een groep leerkrachten die bij elkaar komt om boeken te bespreken en elkaar tips te geven. Daar kunnen in principe alle leerkrachten bij aansluiten.” 

“Wat ik ook een bijzondere opbrengst vind, is dat we minder onrust ervaren in de klassen en op de gang”, vertelt Daniël. “Doordat het onderwijs inhoudelijk sterker is geworden en er meer van leerlingen wordt verwacht, zijn kinderen veel actiever met de lesstof bezig. Ze houden hun aandacht erbij, denken mee, oefenen en zetten door. Daardoor ontstaat er meer rust en neemt de gedragsproblematiek af. Dat is heel belangrijk, want het geeft leerkrachten ruimte om beter les te geven en het geeft de ib’er en de directie ruimte om in de klassen te observeren en met leerkrachten in gesprek te gaan.”