Leesvaardigheid in Nederland: van analyse naar actie

De leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen staat onder druk. De resultaten van PISA 2025 laten zien dat deze ontwikkeling vraagt om blijvende aandacht en samenhangende actie. In het adviesdocument Leesvaardigheid in Nederland: van analyse naar actie brengt de Kennistafel Effectief Leesonderwijs actuele onderzoekskennis en de expertise van professionals uit onderwijs en wetenschap samen. Welke factoren dragen bij aan de teruglopende leesvaardigheid, en vooral welke aanpakken kunnen helpen om het tij te keren? Het document biedt hiervoor concrete aanknopingspunten op school-, sector- en landelijk niveau. 

De analyse maakt duidelijk dat de dalende leesvaardigheid niet één oorzaak kent. Het hangt samen met een langdurige focus op leesstrategieën, een sterke afhankelijkheid van methodes en toetsen en de gevolgen van ontlezing door digitalisering. Tegelijkertijd weten we steeds beter wat werkt. Leerlingen veel en diep laten lezen, lezen verbinden met schrijven en spreken en lezen koppelen aan kennisopbouw blijken belangrijke bouwstenen voor effectief leesonderwijs.

Hoewel de opgave groot is, is het handelingsperspectief helder. Verbetering draait niet om een losse interventie maar een samenhangende aanpak, op schoolniveau maar ook op sector- en landelijkniveau. Alleen door gezamenlijk en langdurig te investeren in sterk leesonderwijs en een rijke leescultuur kunnen we de neerwaartse trend keren en ervoor zorgen dat ieder kind een stevige basis in taal en lezen ontwikkelt.

De adviezen in het kort

Op schoolniveau:

• Ontwikkel een duidelijke en langdurige visie op lezen, waarin lezen een centrale plaats heeft in het curriculum.
• Laat leerlingen betekenisvolle teksten en boeken lezen en deze actief verwerken. Bijvoorbeeld door teksten te verbinden met schrijven, spreken en kennisopbouw.
• Kies leermiddelen die uitgaan van rijke teksten, kennisopbouw en samenhang tussen taalvaardigheden. Het Kwaliteitskader Leermiddelen Taal biedt scholen hierbij een bruikbaar referentiepunt.
• Bouw aan een professionele cultuur waarin leraren en schoolleiders gezamenlijk werken aan beter leesonderwijs. 
• Stimuleer leraren om als leesvoorbeeld op te treden en hun kennis van jeugdliteratuur en leesonderwijs te versterken. 
• Betrek ouders bij het stimuleren van lezen, zodat leerlingen thuis en op school een rijke leesomgeving ervaren. 

Op sector- en landelijk niveau:

• Leesvaardigheid moet worden beschouwd als gedeelde verantwoordelijkheid van het gehele onderwijsveld.
• Zorg voor een betere samenhang tussen curriculum, toetsing en toezicht.
• Versterk de professionele leercultuur in het onderwijs.
• Geef aandacht aan succesvolle initiatieven, zoals de Inspiratiescholen, Ontwikkelkracht en andere vormen van professionele kennisdeling.
• Investeer in toekomstig leraren, stel binnen opleidingen voor docenten taal en lezen ook centraal.
• Versterk de maatschappelijke leescultuur door te investeren in bibliotheken, lezen thuis en een gezonde digitale leefomgeving voor jongeren. 

Over dit document

Dit document is opgesteld door de Kennistafel Effectief Leesonderwijs naar aanleiding van de publicatie van de PISA 2025-resultaten. Het bouwt voort op recente onderzoeksinzichten en gesprekken die het afgelopen jaar binnen de Kennistafel zijn gevoerd met experts uit onderwijs, wetenschap en ondersteunende organisaties. De analyses en aanbevelingen zijn verder aangescherpt tijdens een extra bijeenkomst met leden van de Kennistafel, kort voorafgaand aan de publicatie van het PISA-rapport.